Ε Ρ Ε Υ Ν Α
 
 ΠΕΡΙ ΤΗΝ ΔΑΦΝΗ ΚΑΛΑΒΡΥΤΩΝ ΑΧΑΪΑΣ
                    ΓΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑ – ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΑ ΠΕΡΙΟΧΗΣ
ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΠΙΘΑΝΟΥΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥΣ ΧΩΡΟΥΣ

                                         _______________  .  ______________

 

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

 

Η έρευνα αυτή άρχισε δειλά , γιατί ήταν πεποίθηση ότι στο χώρο γενικά του χωριού , δεν υπήρχε τίποτα ενδιαφέρον. Βέβαια υπήρχαν πάντα στο νου τα δύο βασικά ερωτήματα:

Α) Πότε και πώς δημιουργήθηκε το χωριό , ποιοί οι πρώτοι κάτοικοί του και ποιά είναι η ιστορική διαδρομή του έως σήμερα.

Β)Τι προϋπήρχε στο χώρο του , τι κάτοικοι κατοικούσαν αυτό το χώρο ,ποιοί οι πιθανοί προϋπάρχοντες οικισμοί, χωριά και πόλεις.

Τα δύο αυτά ερωτήματα που συνοπτικά αφορούν την ιστορία και την προϊστορία του χωριού δεν είναι και τόσο εύκολο να απαντηθούν , αν δεν υπάρξει επισταμένη έρευνα σε δύο βασικά άξονες.

Ο ένας είναι οι υπάρχουσες έντυπες ιστορικές πηγές , οι οποίες αν και φτωχές δεν είναι ανύπαρκτες , όπως διαπίστωσα σε μια έρευνα λίγων μηνών.

Ο άλλος άξονας είναι η επιτόπια έρευνα , και ανασκαφή σε χώρους , όπου υπάρχουν ίχνη που δείχνουν , ότι προϋπήρχαν κάτοικοι σε αυτούς. Η ανασκαφή βέβαια , είναι η σαφώς πιο δύσκολη εργασία , γιατί αν δεν γίνεται από εντεταλμένο φορέα , είναι ανεπίτρεπτη και παράνομη. Αν σκεφτούμε επίσης , ότι οι ανασκαφές στην Ελλάδα , δεν έχουν γίνει σε μεγάλο ποσοστό , ούτε ακόμη και σε επιβεβαιωμένους πολύ σημαντικούς αρχαιολογικούς χώρους , τότε μπορούμε να αναλογιστούμε , ποιό θα μπορούσε να είναι το ενδιαφέρον επίσημων φορέων , για πιθανούς τέτοιους δικούς μας χώρους.Σε αυτό το πρόβλημα , προτείνεται σαν λύση , να μεταφερθούν τέτοιες αρμοδιότητες ερευνών και ανασκαφών αρχαιολογικών χώρων σε φορείς των κατά τόπους Δήμων , με την εγγύηση και εξασφάλιση βέβαια , οπωσδήποτε , επιστημονικών φορέων.

Προς το παρόν έχω μόνο κάνει μια απλή έρευνα και καταγραφή για κάποιους τέτοιους χώρους από διηγήσεις , και επιτόπια κατόπτευση.

Αυτό βέβαια που με λυπεί , είναι το ότι διεπίστωσα κάποιες καταστροφές στα υπάρχοντα ίχνη , π.χ. τάφους ανορθόδοξα σκαμμένους , από ιδιώτες πιθανόν , με κίνητρο την εύρεση κάποιου θησαυρού και , ίσως έχουν χαθεί οι πληροφορίες , που θα μπορούσαμε να πάρουμε.

Η τρίτη ενότητα αυτής της έρευνας είναι η σύνθεση των υπαρχόντων δεδομένων , είτε από έντυπες πηγές , είτε από επιτόπια διαπίστωση , με μια προσωπική συμπερασματολογία , που στηρίζεται αφ΄ενός μεν στην διασταύρωση των πληροφοριών , αφ΄ετέρου δε σε αυτήν την υπόθεση και την μέγιστη πιθανότητα της ιστορικής αλήθειας.

 

 

 

Α. ΕΝΤΥΠΕΣ πηγές

Οι έντυπες πηγές που κατέγραψα και που αφορούν την ιστορία του χωριού είναι οι εξής:

1. Λεξικό Αρχαίας Ελληνικής γλώσσης και Αρχαίων γεωγραφικών όρων

Ιωάννου Σταματάκου.

Εδώ γίνεται συλλογή των γεωγραφικών όρων της αρχαίας Αρκαδίας στην οποία ανήκε η περιοχή μας. Επιλογή κατ΄ εκτίμηση των πλησιέστερων από αυτούς στην περιοχή μας.

2. Αρχική μελέτη από εγκυκλοπαίδειες (Δομή , Ήλιος , Πάπυρος κλπ. ) των όρων :

Αρκαδία , Αζανία , Κλείτωρ ,Ψωφίς , Θέλπουσα , Κύναιθα , Λάδων , Πάος , Σείραι , Θαλιάδες , Καούς , Αλούς , Όρυξ , Νασοί , Αργεάθαι , Λυκούντες , Σκοτάνη , Μαντινεία , Ορχομενός , Ηραία , Λουσοί , Νώνακρις , Φενεός , Παν , Ενίσπη ,Σόρων , Αφροδίσια όρη.

Χωροθέτηση κατά το δυνατόν αυτών των γεωγραφικών όρων.

3. Ιλιάδα Ομήρου – Β , στίχος 605.

“Ρίπην τε Στρατίην τε και ηνεμόεσσαν Ενίσπην”

Είναι ο στίχος που αναφέρει και αυτές τις τρείς Αρκαδικές Πόλεις , να έστειλαν στρατό στην Τροία.

4. Αρκαδικά Παυσανία Περιηγητή

σελίδα 76

α. “Προελθόντων δέ σταδίους ως πεντήκοντα εκ Λυκουρίας , επί του Λάδωνος αφίξη τας πηγάς. ήκουσα δέ ως το ύδωρ λιμνάζον εν τη Φενεατική , κατερχόμενον ες τα βάραθρα τα εν τοις όρεσιν , άνεισιν ενταύθα και ποιεί τω Λάδωνι τας πηγάς. Τούτο μεν δη ουκ έχω σαφώς ειπείν , είτε ούτως είτε άλλως εστίν έχον. Ο δε Λάδων ποταμών των εν Ελλάδι ύδωρ παρέχεται κάλλιστον , έχει δε και άλλως ες ανθρώπους φήμην Δάφνης τε είνεκα και τα αδόμενα ες την Δάφνην. Του λόγου δε του ες Δάφνην τα μέν Σύροις τοις οικούσιν επί Ορόντη ποταμώ παρίημι , λέγεται δε και άλλα τοιάδε υπό Αρκάδων και Ηλείων.”

Η μετάφραση είναι:

Εάν προχωρήσουμε πενήντα στάδια περίπου από την Λυκουρία ,θα φτάσουμε στις πηγές του Λάδωνα. ¶κουσα ότι το ύδωρ της Φενεατικής λίμνης κατεβαίνει στις καταβόθρες των ορέων , ανεβαίνει πάλι εδώ στην επιφάνεια και σχηματίζει τις πηγές του Λάδωνα. Δε δύναμαι να βεβαιώσω αν αυτό είναι αληθές ή όχι. Ο Λάδων έχει το ωραιότερο νερό από όλους τους ποταμούς της Ελλάδος . Φημίζεται άλλωστε μεταξύ των ανθρώπων , λόγω της Δάφνης και των σχετιζομένων με αυτήν παραδόσεων. Παραλείπω την περί Δάφνης παράδοσιν των κατοικούντων παρά τον Ορόντην ποταμόν Σύρων . Αναφέρω όμως τα υπό των Αρκάδων και Ηλείων λεγόμενα.

σελίδα 86

β. “Ανελθών δέ εκ Καφυών όσον σταδίους επτά επί Νάσους καλουμένας μεταβήση. πεντήκοντα δε προελθόντι αυτόθεν σταδίους εστίν ο Λάδων . Διαβήση τε δή τον ποταμόν και επί δρυμόν αφίξη Σόρωνα δια τε Αργεαθών και Λυκούντων καλουμένων και Σκοτάνης . Αγει μεν δή ο Σόρων την επί Ψωφίδος. θηρία δε ούτος τε και όσοι δρυμοί τοις Αρκάσιν εισίν άλλοι παρέχονται τοσάδε , αγρίους ύς και άρκτους και χελώνας μεγίστας μεγέθει. λύρας αν ποιήσατο εξ αυτών χελώνης Ινδικής λύρα παρισουμένας.Του Σόρωνος δε προς τοις πέρασι έστι μεν Πάου κώμης ερείπια , εισί δε ού πολύ απωτέρω καλούμεναι Σείραι. Όροι δε Κλειτορίοις της χώρας προς Ψωφιδίους εισίν αι Σείραι.”

Η μετάφραση είναι:

Ανεβαίνοντας από τας Καφυάς και μετά από απόσταση επτά περίπου σταδίων κατεβαίνουμε εις τας λεγομένας Νάσους. Από εκεί προχωρώντας πενήντα στάδια συναντάμε τον Λάδωνα. Διαβαίνουμε τον ποταμό και φθάνουμε εις το δάσος του Σόρωνα αφού περάσουμε μέσα από τις Αργεάθες και τις Λυκούντες , όπως λέγονται και της Σκοτάνης. Το δάσος Σόρων εκτείνεται προς την Ψωφίδα.Αυτό όπως και τα άλλα Αρκαδικά δάση έχει τα εξής θηρία:άγριους χοίρους ,αρκούδες και χελώνες μεγίστου μεγέθους.Λύρας δύναται κάποιος να φτιάξει με το κέλυφος τους, ίσας προς την λύραν από Ινδική χελώνα. Στο άκρο του Σόρωνος είναι τα ερείπια της κωμόπολης Πάου , και όχι πολύ μακριά από εκεί είναι οι λεγόμενες Σείραι . Σύνορα της χώρας των Κλειτορίων προς την χώρα των Ψωφιδίων είναι οι Σείραι.

σελίδα 92

γ. “Ες δε Θέλπουσαν ιόντι εκ Ψωφίδος πρώτα μεν χωρίον Τρόπαια έστιν ονομαζόμενον εν αριστερά του Λάδωνος , Τροπαίων δε έχεται δρυμός Αφροδίσιον”

Η μετάφραση είναι:

Προχωρούντες από την Ψωφίδα προς την Θέλπουσα ευρίσκουμε κατά πρώτον αριστερά του Λάδωνος μέρος που ονομάζεται Τρόπαια , και εν συνεχεία πυκνό δάσος που λέγεται Αφροδίσιον.

σελίδα 94

δ. “Τω δε Λάδωνι άρχεται μέν τό ύδωρ εν πηγαίς της Κλειτορίας , καθά ο λόγος εδήλωσεν ήδη μοι. ρεί δέ πρώτον μέν παρά Λευκάσιον χωρίον και Μεσόβοα και δια των Νάσων επί τε Όρυγα τον και Αλούντα ονομαζόμενον , εξ Αλούντος δε επί Θαλιάδας τε και επί Δήμητρος ιερόν κάτεισιν Ελευσινίας.”

Η μετάφραση είναι:

Ο Λάδων έχει τις πηγές του στην χώρα των Κλειτορίων ,όπως ήδη προείπα.Ρέει πρώτα πλησίον του χωριού Λευκάσιου και των Μεσοβόων και διέρχεται δια των Νάσων και μετά δια του Ορυγος που ονομάζεται και Αλούς , από τον Αλούντα κατεβαίνει προς τις Θαλιάδες και προς το ιερό της Ελευσίνιας Δήμητρας.Το ιερό αυτό είναι στο σύνορο της χώρας των Θελπουσίων(προς την χώρα των Κλειτορίων).

σελίδα 98

ε. “Καθότι δε αυτός ο Λάδων εκδίδωσιν ες τον Αλφειόν , Κοράκων ονόμασται νάσος.Οι δε ήγηνται την Ενίσπην , Στρατίην τε και Ρίπην τας υπό του Ομήρου κατειλεγμένας γενέσθαι νήσους ποτέ εν τω Λάδωνι υπό ανθρώπων οικουμένας , ά οι πεπιστευκότες μάταια ίστωσαν.ού γαρ αν ποτέ ουδέ νηί παρισουμένας πορθμίδι παράσχοιτο ο Λάδων νήσους.Κάλλους μεν γαρ ένεκα ουδενός ποταμών δεύτερος ούτε των βαρβαρικών εστίν ούτε Έλληνος , μέγεθος δε ου τοσούτος ως εν αυτώ και νήσους αναφαίνεσθαι , καθάπερ εν Ίστρω τε και Ηριδανώ.”

Η μετάφραση είναι:

Το μέρος όπου χύνεται ο Λάδων εις τον Αλφειόν , λέγεται νήσος των Κοράκων.Όσοι έχουν πιστεύσει ότι οι υπό του Ομήρου αναφερόμεναι Ενίσπη , Στρατίη και Ρίπη ήσαν κάποτε νησιά εντός του Λάδωνος κατοικούμενα από ανθρώπους ας γνωρίζουν ότι αυτό δεν είναι αλήθεια.Διότι δεν είναι δυνατόν ο Λάδων να έχει ποτέ νησί , ούτε όσο είναι ένα πορθμείο σε μέγεθος.Κατά την ομορφιά βεβαίως δεν είναι δεύτερος από κανέναν άλλο ποταμό βαρβαρικό ή Ελληνικό κατά το μέγεθος όμως δεν είναι τόσος ώστε να δημιουργούνται νησιά εντός αυτού όπως στον Ιστρον και το Ηριδανόν
 

5. Πολυβίου Ιστορίαι Β΄ (μετάφραση Τραιανταφυλλόπουλος Ν.)-εκδόσεις “στιγμή”

κεφάλαιο 54 σελίδα 111

Οι Μακεδόνες με τον Αντίγονο στην Αρκαδία το 224 π.Χ.

κεφάλαιο 55 σελίδα 115

Αναφορά για τις αρετές των Κλειτορίων

“Το μεν γαρ Κλειτορίων φιλελεύθερον και γενναίον είς ανήρ κατήσχυνε δια την εαυτού κακίαν , Θεάρκης. όν εικότως εξαρνούνται Κλειτόριοι μη φύναι παρά σφίσι , γενέσθαι δ΄ υποβολιμαίον εξ Ορχομενού των Επιλύδων τινός στρατιωτών.”

Η μετάφραση είναι:

Γιατί την αγάπη των Κλειτορίων για την ελευθερία και ευγένεια ένας , άνδρας μόνο ντρόπιασε με την προδοσία του , ο Θεάρκης , για τον οποίο δίκαια επιμένουν πεισματικά οι Κλειτόριοι πως δεν κρατάει από αυτούς , αλλά είναι νόθος γιός ενός μισθοφόρου στρατιώτη του Ορχομενού.
 

6. Πολυβίου Ιστορίαι Δ΄ (μετάφραση Τραιανταφυλλόπουλος Ν.) .)-εκδόσεις “στιγμή”

 

κεφάλαιο 13 σελίδα 43

Κατάληψη Κυναίθης από Αιτωλούς.

κεφάλαιο 19-20 σελίδα 47

Απόκρουση Αιτωλών από Κλειτορίους-Αρετές Αρκάδων

κεφάλαιο 68 σελίδα 133

Κατάληψη Ψωφίδος από Μακεδόνες με τον Φίλιππο 220 π.Χ.

Στην περιοχή μας ο Φίλιππος προμηθεύτηκε υλικά (κλίμακες και βέλη).

7. Αρκαδικός Κλείτωρ - Ιωάννη Λάμπρου- εκδόσεις “παρασκήνιο”

8. Γεωγραφικά Η΄ Στράβωνος σελίδα 1135

Αναφέρει την ερήμωση της Αρκαδίας στις μέρες του.
 

9.Ιστορία Ελληνικού Έθνους – Εκδοτική Αθηνών

Τόμος Α σελίδα 367-368 Η καταγωγή των Αρκάδων

Τόμος Γ1 σελίδα 348 Επιχειρήσεις Σπαρτιατών στην Ηλεία 400 π.Χ.

Τόμος Γ1 σελίδα 415-425 . Το κοινό των Αρκάδων που ανήκε η περιοχή μας το 369 π.Χ. - Χάρτης .

Στον ίδιο τόμο υπάρχει πίνακας και με κλειτόριους Ολυμπιονίκες:

¶λκετος 384 π.Χ. , Κριτόδαμος 372 π.Χ. στην πυγμή παίδων

Κλεόμαντις 336 π.Χ. , Πολέμων Πετραίος 21 μ.Χ. στο στάδιο
 

10.Αναλύσεις- χωροθέτηση υπό Παπαχατζή στα Αρκαδικά Παυσανία-- Εκδοτική Αθηνών

Σελίδες 269 ,270 , 271 , 276 , 277 , 278
 

11. Βυζαντινή Ιστορία –Χριστοφιλοπούλου 610 μ.Χ. – 867 μ.Χ.

Σελίδα 370 περί Σλάβων
 

12. DE ADMINISTRANDO DI IMPERIO προς υιόν Ρωμανόν- Κωνσταντίνος Πορφυρογέννητος

Κεφάλαιον 49 στίχοι 58-59: σιγίλιον Νικηφόρου του Α΄ περί της επιθέσεων των Σλάβων στην Πάτρα.

Κεφάλαιον 49 στίχοι 71-75: σιγίλιον Λέοντα Σοφού για τους Σλάβους.
 

13. Η Φραγκοκρατία στην Ελλάδα – William Miller

Σελίδα 68: Γίνεται αναφορά σχετικά με την διανομή της περιοχής μας στους Ενετούς , με την επικράτηση των Δυτικών στο Βυζάντιο ,.

Σελίδα 94 : Γίνεται αναφορά στα κτισθέντα υπό των Φράγγων κύρια κάστρα του Μωριά , όπως της ¶κοβα , που λεγόταν Ματαγκριφόν και μεταφράζεται σε “δολοφόνος των Ελλήνων” , τους οποίους Ελληνες οι Φράγγοι αποκαλούσαν Γκριφόν. Αναφέρει επίσης πως από το όνομα του ντε Σαρπινύ τιμαριούχου της Βοστίτσας δημιουργήθηκε το όνομα χωριών Κερπινή που υπαρχουν ακόμα και σήμερα ,ένα στα Καλάβρυτα και ένα στη Γορτυνία.

Σελίδα 195-196 :Αναφέρει την περιπέτεια της Μαργαρίτας κόρης του ντε Νεϊγύ του βαρώνου του Πασαβά , η οποία επειδή ήταν φυλακισμένη στην Κωνσταντινούπολη έχασε την Βαρωνεία της ¶κοβα της οποίας ήταν νόμιμη κληρονόμος.Με προσφυγή της στα ανώτερα όργανα της εδόθη το ένα τρίτο της βαρωνείας ήτοι πήρε οκτώ από τα είκοσι οκτώ τιμάρια της βαρωνείας της Ακοβα ( το 1262 μ. Χ. και μετά).

Σελίδα 410:Αναφέρει την κατάληψη (1391 μ.Χ.) του κάστρου της Ακοβα και όλης της περιοχής από τον φοβερό Τούρκο μπέη Εβρέν , τον οποίο κάλεσε στο Μωριά για ενίσχυση εναντίον των Βυζαντινών ηι δυναστεία των Ναβαραίων.

Σελίδα 486-487: Αναφέρει για τον Ιταλό περιηγητή Κυριακό στα Καλάβρυτα.Επίσης αναφέρει στην συνάντηση του Κυριακού με τον ηγεμόνα της Πελοποννησιακής Κερπινής Μέμνονα κοντά στις διαυγείς πηγές του Αλφειού και δίνει μια εικόνα με κυνηγούς που κρατούσαν ελάφι , αρκούδα και ψάρια από το ποτάμι.

Σελίδα 500-501-502:Αναφέρεται στην εκστρατεία του Μωάμεθ ΙΙ στην Πελοπόννησο το 1458.Μετά την κατάληψη της Ταρσού στον Φενεό , μπαίνει στην περιοχή μας και καταλαμβάνει την ¶κοβα και του πλησίον αυτής άγνωστου σήμερα κάστρου Ρούπελη. Διαδρομή του Μωάμεθ προς Μαντινεία και μετά ξαναπερνάει από την περιοχή κατευθυνόμενος προς Πάτρα.
 

14. Χρονικά Μορέως (τοπωνύμια)-Στέφανου Δραγούμη

Αναφέρεται με βάση το Γαλλικό χρονικό ο όρος Estransses που αποδίδεται στην Στρέζοβα.Τμήμα της στρέζοβας , το καλύτερο Φράγγικο δημόσιο τμήμα , μαζί με την Κερπινή αποτελούν ένα από τα οκτώ τιμάρια που δόθηκαν στα 1265 μ.Χ. στην Μαργαρίτα του Πασσαβά ή κυρά της ¶κοβα ή μονοβύζα όπως κοινά λεγόταν.
 

15. Πληθυσμός και οικισμοί Πελοποννήσου – Βασίλη παναγιωτόπουλου

Αναφέρει απογραφή επί της κτήσης των Ενετών για τριάντα χρόνια (1685 – 1715 μ.Χ.) , Πελοποννήσου στα 1700 μ.Χ. . Αναφέρονται όλα τα χωριά Στρέζοβα , Κερπινή , Ποδογορά , Βεσίνη , Σκούπι , Σοπωτό κλπ. Αναφέρει επίσης κατάστιχο (που υπάρχει στη βιβλιοθήκη “Κύριλλος και μεθόδιος”) τιμαρίων Πελοποννήσου για το 1461-1463 μ.Χ. , καθώς αριθμό οικογενειών και εθνικότητα κατοίκων.
 

16. Χάρτης ¶γγλου Leak του 1805

Περιέχει Στρέζοβα , Κερπινή , Συριάμο , Σκούπι Επίσης περιέχει πόλη P.katuna σαν αρχαία πόλη.
 

17. Χωρογραφικοί πίνακες ,επτά , για τα κάστρα της Πελοποννήσου

Από από Γερμανό Κ. Hopf.

Ο όγδοος πίνακας από τον Γάλλο J. Bouchon περιέχει το Κάστρο με το όνομα Strezza που χωροθετείται στη Στρέζοβα.Περιέχεται επίσης πίνακας με άγνωστα και μη χωροθετημένα κάστρα της Πελοποννήσου.
 

19. Κάστρα του Μωριά-Ιωάννη Σφυκόπουλου

Αναφέρει τα κάστρα “Τρεμουλάς” Καλαβρύτων , Diminizza της Ψωφίδας , Αβρότι στο Σκούπι , το “Παλιόκαστρο” στο Δρυμώνα στη Στρέζοβα , της Χώτσας στο Βεσίνι , του Τσαρουχλιού , της Χόβολης , της Μαμαλούκας και του Τάρταρη στο Σοπωτό.
 

20. Κάστρα – εκδρομές Γιάννη Γκίκα τόμος Ε΄ σελίδα 152

Αναφορά στο κάστρο της ¶κοβα και της Κυράς το γεφύρι.
 

21, Ο Γέρος του Μωριά – Σπύρου Μελά

Αναφέρει τον Πιτσουνά από την Στρέζοβα στο στήσιμο του στρατοπέδου Λεβιδίου.
 

22. Απομνημονεύματα Κανέλλου Δεληγιάννη

τόμος-1 σελίδα 150: Ο Κωνσταντάκης Δεληγιάννης με διακόσιους πήγε στα μέρη της Κερπινής και της Στρέζοβας να ιδούν οι κάτοικοι και να τρέξουν στα στρατόπεδα

που έστηναν οι Έλληνες(πριν τις 23 Μαρτίου)

σελίδα 167-168: Αναφέρει ότι στην προσπάθεια να σιγουρέψουν οι Λαγκαδινοί αρχηγοί τις οικογένειές τους , σκέφτονται και στέλνουν αυτές στη Στρέζοβα.Μετά έρχονται και αυτοί προς συνάντησή των στη Στρέζοβα , στο κεφαλόβρυσο κάτω από αυτήν (σχόλιο: ίσως εννοεί τον Αη δημήτρη)

σελίδα 187:Αναφέρει κατά τον ξεσηκωμό , ότι την Δευτέρα του Πάσχα τα χωριά

Λειβάρτζι , Λεχούρι , Σοπωτό και Στρέζοβα , έστειλαν ανθρώπους των που ζητούσαν από τον Καν. Δεληγιάννη να στείλει έναν αδελφό του εκεί , γιατί επικρατούσε ανοργανωσιά και πολυαρχία .

τόμος-2 σελίδα 216:Αναφέρει ότι ο Κωλέττης (υπουργός εσωτερικών και τάξης της κυβέρνησης ) έκαμε τη Στρέζοβα , κέντρο του γενικού Στρατοπέδου του όπου μαζεύοντο καπετάνιοι και στρατιώτες , στους οποίους μοίραζε υψηλούς βαθμούς και λίρες προκειμένου να εκστρατεύσει κατά των Δεληγιανναίων και άλλων αρχόντων.

σελίδα 223: ΄Οντως ο Κωλέττης αναχωρεί από στρέζοβα και φτάνει στα Λαγκάδια

, από τα οποία έχουν φύγει οι Δεληγιανναίοι.

σελίδα 261:Αναφέρει την Στρέζοβα σαν τόπο όπου έφτασαν για να κρυφτούν οι Ανδρέας Ζαίμης και Ανδρέας Λόντος που κατεδιώχτησαν από την κυβέρνηση Κουντουριώτη-, Μαυροκορδάτου-Κωλέττη.

τόμος-3 σελίδα 55:Αναφέρει ότι ο Λόντος και οι Νοταραίοι , ανεχώρησαν αμέσως από τα κινδυνεύοντα από τους Τουρκοαιγυπτίους του Ιμπραήμ Λαγκάδια , για την Στρέζοβα.Ο Ζαίμης που καθυστέρησε να φύγει για τη Στρέζοβα , εκινδύνευσε στης κυράς το γεφύρι .

σελίδα 57: Αναφέρει ότι ο Σαμή Εφένδης με τμήμα στρατού του Ιμπραήμ , καταλαμβάνει τα χωριά Στρέζοβα , Ξυροκαρύτενα , Συριάμου και Βάχλια.

σελίδα 58: Ο Ιμπραήμ αποφασίζει να περάσει από τη Στρέζοβα και παει προς τα Καλάβρυτα.

σελίδα 59:Αναφέρει τις λεηλασίες από τα στρατεύματα του Ιμπραήμ στα τέσσερα χωριά Στρέζοβα , Ξυροκαρύτενα , Συριάμου και Βάχλια.Οι κυνηγημένοι Δεληγιανναίοι περνούν από τον Αγιο Πέτρο ψηλά στα Αφροδίσια που είναι και αρχαίος ναός της Αφροδίτης.
 

24. Απομνημονεύματα Γενναίου Κολοκοτρώνη

Παράγραφος 71 σελίδα 129:Αναφέρει με τον Ιμπραήμ διάφορες αψιμαχίες και σε μια κατάσταση σύγχυσης , αναχώρηση του Ιωάννη Νοταρά και Ανδρέα Λόντου για τη Στρέζοβα.

Παράγραφος 75 σελίδα 131: Αναφέρει την ύπαρξη Τούρκικων στρατευμάτων τμήματα του Ιμπραήμ σε Στρέζοβα και Νάσια.
 

25. Χάρτες Δυτικών για την Περιοχής μας από 1575 έως 1838.
 

27. Πίνακας Δήμου Παίων –υπουργείο Εσωτερικών.
 

28. Καλαβρυτινή επετηρίς Γ. Παπανδρέου
 

29. Ιστορία των Καλαβρύτων Γ. Παπανδρέου
 

30. Επαρχία Καλαβρύτων –Νίκου Γιάνναρη
 

31. Ι. Μ. ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΔΑΦΝΗΣ-Μον. Χαρίτωνος Τράπαλη έκδοση Πάου Παπαδημητρακόπουλου
 

32. ΔΑΦΝΗ ΚΑΛΑΒΡΥΤΩΝ –Πάος Παπαδημητρακόπουλος
 

33. Ιστορία Α΄ Λυκείου

Νόμισμα Δημητρίου Πολιορκητή.

34 .Σελίδα από Internet για Καμενίτσα Γορτυνίας(www.culture.gr)

35 .Σελίδα από Internet για Δήμητρα Γορτυνίας(www.culture.gr).

 Β.  ΠΗΓΕΣ  επιτόπιας έρευνας.
Στην περιοχή του χωριού  είναι οι εξής:
 

1. Στο πλέγμα των λόφων Πετραίοι , αριστερά από το πηγάδι , αφού ανεβούμε το δρόμο από τη Δάφνη , στη στάνη του Μπάτου Παναγιώτη , κάτω από την θέση της πηγής Μουτσιάρα (ξερομουτσιάρα) , στου Φροσυνά το αλώνι , όπως κοινά λέγεται

          
 

, διακρίνονται ίχνη κτισμάτων , με μεγάλες πέτρες πελεκημένες ως επί το πλείστον από την πλευρά των που είναι ή ήταν εμφανής. Διακρίνεται ίχνος ενός συνεχούς κτίσματος , πιθανόν οχυρώματος , ενός άλλου κτίσματος πιθανόν κατοικίας , καθώς και χώρος παλιού νεκροταφείου , με μερικούς ευδιάκριτους τάφους.
 
 

     Η ύπαρξη κάπως επίπεδου πλατώματος , αρκετών στρεμμάτων , η ύπαρξη επίσης κάποιου νερού , καθώς και από μαρτυρίες γεωργών , η εύρεση κομματιών κεραμιδιών ή πηλίνων γενικά κατασκευασμάτων , είναι ενθαρυντικά στοιχεία που καταδείχνουν  προυπάρχοντα οικισμό ή κάστρο.
     Βέβαια η περιοχή έχει καλλιεργηθεί , υπάρχουν δύο καλύβες και αρκετοί ξερομανδρότοιχοι που έχουν τροφοδοτηθεί με τις πέτρες των παλαιών κτισμάτων πολλές των οποίων είναι πλάκες. Προσφάτως σε δεύτερη επίσκεψή μου υπήρχαν εμφανή σημάδια σκαμμένου τάφου.
     Στον ίδιο χώρο και λίγο παρακάτω προς τις Αλίστρες , έχει αναφερθεί ότι έχει ευρεθεί τάφος(!) με κεραμικό ειδώλιο προϊστορικής περιόδου.
     Ο λόφος έχει οπτική επαφή με Καρακοφωλιά , Βεσίνη , Σκούπι , Τσαρούχλι , Τάρταρη .

2. Στο ίδιο πλέγμα λόφων και στην θέση Αϊ Θανάσης κατά μαρτυρία του Λάππα Παναγιώτη (Τσιατόπανου-Πριόβολου) έχουν ευρεθεί τρεις τάφοι με μεγάλων διαστάσεων σκελετούς.Κατά μαρτυρία του Καφετζή Ιωάννη , ένας τάφος που βρέθηκε σε αυτόν τον χώρο , κατά την διάνοιξη του αγροτικού δρόμου , ήτο φτιαγμένος γύρω-γύρω με πέτρινες πλάκες , περιείχε μόνο τον σκελετό ανθρώπου και ήτο καθαρός , εκτός από ένα σημείο του , όπου είχε εισρεύσει λίγο χώμα και είχε σχηματιστεί  μικρός αμμόλοφος.Στην κεφαλή του σκελετού υπήρχε πήλινο δοχείο , κάτι σαν  “κουπάκι”  το οποίο θρυμματίστηκε και χάθηκε.Η περιοχή αυτή ανήκε στον γνωστό Σαϊτανόγιαννη  και πιθανόν να είναι νεκροταφείο παλιού οικισμού.

3. Εκεί ακριβώς πιο κάτω και πάνω από τον ποταμό  Λάδωνα  και την περιοχή του
 

«Σμίξη» ή «Φωτέϊκα»  στη θέση Δρυμώνας , υπάρχει από τη φύση του οχυρό ύψωμα το «παλιόκαστρο» όπως το αποκαλούν σήμερα , όπου όμως σήμερα δεν υπάρχουν εμφανή ίχνη κάστρου. Από εκεί εποπτεύεται όλη η εύφορη κοιλάδα του Λάδωνα , από το Φιλέϊκο-Σκοτανεϊκο-Μετόχι  και μέχρι το Ποδογορινό. Δεν υπάρχει οπτική επαφή μεταξύ αυτού του κάστρου και του κάστρου «Αβρότι» , που βρισκόταν πάνω από το Σκούπι. Οπτική επαφή έχει με τους λόφους πάνω από τα Φίλια και την Σκοτάνη.

4. Λίγο πιο πέρα βόρεια του παλιόκαστρου υπάρχει η περιοχή  “Ρουμανέϊκα” ,
 
     αρκετά επικλινής , όπου   υπάρχουν εμφανή ερείπια οικιών , καθώς και ερείπια
     κτισμάτων με ογκώδεις πέτρες , που δημιουργούν ενδείξεις , ότι ήταν οχυρώσεις.

5. Στη βάση του όλου πλέγματος των λόφων Πετραίοι και στην θέση «Τριστενό»  υπάρχουν ίχνη προϋπάρχοντος οικισμού , πάλι σε αγρό του Μπάτου Παναγιώτη , κάτω από την εμφανή σπηλιά που υπάρχει εκεί , στη οποία ευρέθη τάφος.
     Στην περιοχή αυτή  υπάρχουν τρείς μικρές πηγές νερού.

6. Λίγο παρακάτω και σε ύψωμα της περιοχής «Αγριελιά» , υπάρχουν δύο φυσικές σπηλιές , σήμερα είναι χωμένες και κλεισμένες από τον βοσκό της περιοχής ,
 
 

    από τον ίδιο έχουν βρεθεί πέντε τάφοι  ,  καθώς  επίσης και νόμισμα της εποχής του
    Δημητρίου του Πολιορκητή.
 
 

3. Πάλι στη βάση του όλου πλέγματος των λόφων Πετραίοι μετά την περιοχή «Αλίστρες» και σε θέσεις  Παλιοκλήσι , Παληοκατούνα , Πλιονέρι  έχουν αναφερθεί  ίχνη  κατοικιών  και  νεκροταφείου “το νεκροταφείο των φτωχών” όπως εύστοχα το   ονόμασε κάποιος στο χωριό , λόγω της λιτής εμφάνισης των τάφων  που έχουν ευρεθεί.

4. Επίσης στην περιοχή Σμίξη στον ποταμό Λάδωνα , κατά την διάνοιξη του αγροτικού   δρόμου , έχει ευρεθεί παλιός τάφος και πλήθος σπασμένων πηλίνων σταμνών και κεραμικών.Αυτό δείχνει ότι στην περιοχή υπήρχε οικισμός με αποθήκες , για την μεγάλη όντως παραγωγή γεωργικών προϊόντων ή βιοτεχνία
παραγωγής κεραμικών παρασκευασμάτων , λόγω και του αργιλώδους του
εδάφους στους πρόποδες των εκεί λόφων.
Επίσης κατά μαρτυρία του Παπανδρέου και νεωτέρων ακόμη , επιβεβαιώνεται ότι
υπήρχαν στην περιοχή μέχρι πρότινος δύο κυλινδρικοί κίονες , προφανώς
 αρχαίας περιόδου , οι οποίοι έχουν τώρα χωθεί.
 
 

Στην ίδια μαρτυρία αναφέρεται και η εύρεση τάφων και κτισμάτων.

      Σήμερα στην κοίτη του Πάϊου (ξεροπόταμου) ποταμού διακρίνονται ίχνη κυκλώπειων λίθων , καθώς και μικροτέρων σε κάποιες διακρινόμενες κατασκευές.

       Επίσης από τον Παπανδρέου αναφέρεται ότι στις μέρες του το 1900 μ.Χ. περίπου , διακρίνετο στο λόφο πάνω από τον Τσάρκο πήλινο βάθρο μετά πηλίνου κίονος ραβδωτού καλής τέχνης.
       Επίσης λίγο παρακάτω στη θέση «Χαλίκι» του Λάδωνα έχει ευρεθεί  κατά αμμοληψία κομμάτι βραχίονα αγάλματος.

9.   Στην ίδια περιοχή και λίγο παραπάνω από την θέση Μηλιά , εκεί όπου χύνεται ο Τοποστινός ξεροπόταμος έχουν αναφερθεί ότι υπήρχαν τα λεγόμενα μάρμαρα , δηλαδή μεγάλες και λείες πέτρες , όχι ευρισκόμενες τυχαία  εκεί , όπου πάνω σε αυτές μέχρι πρότινος οι γυναίκες έπλεναν τις κουρελούδες.

10. Πάνω από την Μηλιά στα Φιλέϊκα περιοχή σύνορα Κόκοβας Φιλίων υπάρχει νεκροταφείο είκοσι στρεμμάτων περίπου παλιών τάφων.
 

 
  Υπάρχει και καλύβα που προφανώς έχει κατασκευασθεί με τις υπάρχουσες πελεκημένες πέτρες

11. Σε λόφο (Αη Θανάση) πάνω από την Κόκοβα έχουν αναφερθεί ίχνη παλαιών
    κτισμάτων.
      Επίσης σε χωράφι στο Κοκοβίτικο , σε θέση κλίνουσα ελαφρώς με θέα επίπεδη
    έκταση , υπάρχουν ίχνη κτίσματος με ογκώδεις πελεκημένες πέτρες και κάποιες
    στρογγυλεμένες.
 
 

  Εκεί γύρω  άλλα ίχνη δεν υπάρχουν εκτός από αυτό το   μεμονωμένο κτίσμα.

9. Στην περιοχή  “Κοφίνια” κοντά στην περιοχή της μονής Ευαγγελιστρίας, στου
    Χασάνη τη βρύση , υπάρχει κορυφή λόφου που επίσης λέγεται   “παλιόκαστρο“,
    στην οποία υπάρχουν ίχνη κάστρου φραγγικής περιόδου.

10.  Στον Αη Δημήτρη και μέχρι την Αγία Βαρβάρα έχει αναφερθεί η ύπαρξη πλήθους παλιών τάφων.
 
11. Επίσης σε όλους τους χώρους Μεσοράχια , Στένωμα κλπ. κάτω από την Περιοχή Αϊ Γιάννης έχουν αναφερθεί ανάλογα ίχνη προϋπάρχουσας οργανωμένης παρουσίας ανθρώπων.

12. Στην Πουρναριά υπάρχουν δύο λόφοι με ονόματα «κάστρο» και «παλιόκαστρο»
Κάτω από τον δεύτερο αυτό λόφο η περιοχή λέγεται σήμερα «Αλούπι» και έχουν

ευρεθεί εκεί παλιοί τάφοι.

13. Παλιό κεραμίδι βρέθηκε στην οικία της κ. Μαριγώς Τερζή στο πάνω χωριό. Σε αυτό ευκρινώς αναγράφεται το «εν στρεζόβει 1090».

 14. Καταγράφω επίσης δύο τοπικούς θρύλους που μπορεί  να θεωρηθούν πηγές.
 α. Του μεγάλου πλακόστρωτου δρόμου από τους Πετραίους στον Αη Δημήτρη.
 β.  Του Σιδεράλογου (σιδερένιου αλόγου και σιδερένιου καβαλλάρη) που περνάει τη νύχτα πάνω κάτω στο παλιό καλτερίμι της Στρέζοβας και τρομάζει τα παιδιά.Ισως είναι
απομεινάρι των σιδερόφρακτων ιπποτών της Φραγκικής περιόδου .

 Επίσημα διαπιστωμένα ίχνη υπάρχουν:

1. Στου Καλαθά το Χάνι και στον λόφο πάνω από αυτό, όπου τοποθετείται η αρχαία Πάος.Στον λόφο είναι η ακρόπολη της αρχαίας Πάου ,όπου υπάρχει δεξαμενή στην οποία καταλήγει πήλινος αγωγός , ναός των Διοσκούρων , και άλλα οικοδομήματα καθώς και τείχη περιμετρικά.
2. Στο Αφροδίσιο όρος ψηλά στο Δεχουνέϊκο στα σύνορα με την Κοντοβάζενα όπου τοποθετείται ναός της Αφροδίτης. Εκεί υπάρχει ο κυρίως ναός που έχει μπροστά  προαύλιο και πλακόστρωτο δρόμο που συνδέεται με λουτρά.

 

Μπροστά και βόρεια υπάρχει ένα μεγάλο πλάτωμα αμφιθεατρικό.
3. Στη θέση Κανελάκι πάνω από τη Λίμνη.Υπάρχουν τείχη από τεράστιες πελεκητές πέτρες με πύργους και ίχνη κτισμάτων καθώς και πλήθος κεραμικών.
 

      Ιχνη πελεκημένων λίθων διεπίστωσα και μέσα στη λίμνη όταν είχε κατεβεί η στάθμη
      της.Εδώ δεν έχει τοποθετηθεί με σιγουριά αρχαία πόλη.

Γ. ΣΥΝΘΕΣΗ

  Η καταγραφή των πληροφοριών είναι δύσκολη εργασία, η σύνθεση όμως , είναι ακόμη
  δυσκολότερη.Ολη η Ιστορία δεν είναι παρά μια σύνθεση πληροφοριών όπου σπουδαίο
  ρόλο παίζουν η εκδοχή και  πιθανότητα , ιδίως ,  όταν οι πηγές είναι πτωχές και οι πληροφορίες μη διασταυρούμενες.Επίσης αρνητικοί παράγοντες είναι ο υποκειμενισμός και  το συναίσθημα .

Η περιοχή που βρίσκεται η Δάφνη  σήμερα ήταν από αρχαιοτάτων  χρόνων άρρηκτα δεμένη με την Ιστορία της αρχαίας Αρκαδίας.Οι Αρκάδες (από άρκτος-αρκούδα) σύμφωνα με μια υπόθεση , λέγεται ότι κατέβηκαν από την κεντρική Μακεδονία γύρω στο 1900 π.Χ. Μέχρι πρότινος υπήρχε η θεωρία των αυτόχθονων Αρκάδων  των Πελασγών
, των Προσελήνων (από γενέσεων Σελήνης ισχυρίζονταν , σύμφωνα με μία αρκαδική παράδοση , ότι ευρίσκοντο οι Αρκάδες την Αρκαδία) Κατά μία εκδοχή από παραφθορά του Προσέλην προήλθε το  Έλλην.Δεν αποκλείεται με νέες ανακαλύψεις και νέες πληροφορίες , όπως αυτές στην Καμενίτσα Γορτυνίας , όπου ευρέθησαν προϊστορικά – νεολιθικά ίχνη  να ανατραπούν οι τελευταίες θεωρίες καταγωγής των Αρκάδων.

 Η περιοχή της Δάφνης καθώς όλη η επαρχία Καλαβρύτων και η επαρχία Γορτυνίας  συνιστούσαν το τμήμα της αρχαία Αρκαδίας που είχε το όνομα Αζανία.Κατά μία θεωρία υποστηριζόμενη από τον Ηρόδοτο και τον Ευριπίδη οι Αζάνες ήταν διαφορετικός λαός από τους Αρκάδες και υπάρχει και εδώ διχογνωμία στις διάφορες θεωρίες καταγωγής των π.χ. για το αν οι Αζάνες προυπήρχαν στην περιοχή των άλλων ελληνικών φύλων.
Σπουδαιότερες πόλεις – κράτη της Αζανίας ήταν ο Κλείτωρ , η Ψωφίς , οι Λουσοί , η Κύναιθα , ο Φενεός και η Νώνακρις. Ο Κλείτωρ τοποθετείται  στη θέση «παλαιόπολη»
δυτικά της σημερινής κάτω Κλειτορίας .Η Ψωφίς τοποθετείται στα Τριπόταμα και οι Λουσοί κοντά στο σημερινό χωριό Λουσικό. Η Κύναιθα δεν έχει βρεθεί , αν και ξαναχτίστηκε κατά τους ρωμαϊκούς χρόνους αφού είχε καταστραφεί εντελώς με την κατάληψή της από του Αιτωλούς .Πιθανολογείται κοντά στα Καλάβρυτα και κατά τον Παυσανία σε απόσταση 40 σταδίων (7,5 χμ.) από τους Λουσούς. Ο Φενεός τοποθετείται
στη λίμνη του Φενεού και η Νώνακρις αναζητείται κοντά στο χωριό Σόλος , όπου βρίσκονται και σήμερα τα ξακουστά « ύδατα της Στυγός».Όμορη προς την Αζανία
πόλη-κράτος , είναι η Θέλπουσα που πιθανολογείται στις όχθες του κάτω Λάδωνα κάτω από τα σημερινά Τρόπαια και πλησίον του χωριού Σπάθαρης.

  Η δική μας περιοχή ήταν αναπόσπαστο τμήμα του κράτους του αρχαίου Κλείτορος και οι κατοικοί της αποκαλούντο Κλειτόριοι.

Η ιστορία του αρχαίου Κλείτορος , όσο άγνωστη είναι στο ευρύ κοινό , τόσο λαμπρή είναι.Το 6ο π.Χ. αιώνα γίνεται ισχυρό και κυρίαρχο κράτος της Αζανίας με την κυρίευση και ενσωμάτωση τους σε αυτό πολλών γειτονικών πόλεων.Εκοψε πολλές σειρές νομισμάτων  από το 500 π.Χ. και μετά .Η πόλη του Κλείτορα είχε πολύ καλά οχυρωματικά τείχη με ημικυκλικούς πύργους , είχε θέατρο που δεν έχει ανασκαφεί ,
καίτοι έχει ευρεθεί.
 

Είχε  αγορά και πολλά ιερά ,όπως  της Δήμητρας κοντά στο θέατρο, του ασκληπιού βορειοδυτικά στη θέση «παλάτι» , της Ειλείθιας ακόμη πιο βόρεια , των Διοσκούρων 700 μέτρα από την πόλη , στη σημερινή θέση «κολόννες» και σε απόσταση 5 χμ. από την πόλη υπήρχε ο ναός της Κορίας Αθηνάς με λατρευτικό άγαλμα , όπου γινόταν τελετή , τα λεγόμενα τα Κοριάσια ή Κοράσια.Κατά μία εκδοχή , (Curtius – Παπανδρέου) αυτός ο ναός , ήταν στο ύψωμα του Αγ. Αθανασίου στη Σκοτάνη , κατά δε άλλη εκδοχή (Hopf ) ήταν στην κορυφή πάνω από τη Μαμαλούκα.Ο Κλείτορας είχε μόνιμο στρατό χιλίων πεντακοσίων ανδρών και σε πολεμικές περιόδους συγκέντρωνε τουλάχιστον πέντε χιλιάδες.

  Οι πόλεις και οι οικισμοί που ανήκαν στο κράτος του Κλείτορος , ήταν η Λυκουρία , το Λευκάσιο , η Μεσόβοα , οι Αργεάθαι , οι Λυκούντες , η Σκοτάνη , οι Νάσοι , η Πάος , οι Σείρες , ο Όρυξ ή Αλούς ίσως οι Θαλιάδες και αργότερα με την παρακμή τους οι Λουσοί.
Τα σύνορα που είχε ο Κλείτωρ με το κράτος της Ψωφίδας ήταν οι αρχαίες Σείρες , όπως λέει ο Παυσανίας ο Περιηγητής στα Αρκαδικά του , που πιθανολογείται ότι ήτο μικρός οικισμός στη θέση όπου είναι σήμερα το Δεχουνεϊκο. Επίσης τα σύνορα που είχε ο Κλειτωρ με το κράτος της Θελπούσης ήταν ο αρχαίος ναός της Δήμητρας κάτω από την πόλη Θαλιάδες
 
 

όπως πάλι αναφέρει  ο Παυσανίας ο Περιηγητής στα Αρκαδικά του.

 Στην περιοχή της σημερινής Δάφνης με διάφορες πιθανολογήσεις τοποθετούνται οι πόλεις Αργεάθαι , Λυκούντες , Σκοτάνη , Νασοί , Πάος , Όρυξ ή Αλούς , και Θαλιάδες.

 Οι Αργεάθαι , οι Λυκούντες και η Σκοτάνη πρέπει να τοποθετηθούν στο χώρο από το Φιλέϊκο μέχρι και τη στροφή για το Στρεζοβινό Μετόχι.Στα σύνορα Φιλέϊκου και Σκοτάνης στις όχθες του Λάδωνα υπάρχουν ίχνη παλιού νεκροταφείου  είκοσι περίπου στρεμμάτων. Οι τάφοι είναι επιμελημένοι κτιστοί με πελεκημένες μεγάλες πέτρες και κεραμικά. Ο χώρος αυτός είναι πάνω σε λόφο και το Χειμώνα που πλημμυρίζει ο γύρω χώρος από τον Λάδωνα , υπάρχει η αίσθηση χερσονήσου ή νήσου. Πάνω από αυτόν τον χώρο υπάρχουν λόφοι που εύκολα μπορείς να υποθέσεις ότι υπήρχε η πόλη στην οποία ανήκει το εν λόγω νεκροταφείο.Σε αυτούς από πληροφορίες εύκολα μπορούσε να έρθει νερό από πηγές που όντως βρίσκονται σε υψηλότερο χώρο. Από διάφορους μελετητές οι Αργεάθαι έχουν τοποθετηθεί στο Φιλέϊκο , η Σκοτάνη στην  Κόκοβα , σημερινή Σκοτάνη και οι Λυκούντες (υπάρχει Στρεζοβινή περιοχή Λυκότρουπες στη βάση των Πετραίων πάνω από το Πλιονέρι) στη κοιλάδα ανάμεσα σε Τσαρούχλι-Μαμαλούκα.Η τοποθέτηση αυτή τουλάχιστον όσον αφορά τις Λυκούντες είναι εντελώς αυθαίρετη
 γιατί :α)  δεν έχουν ευρεθεί εκεί ίχνη β) από το πέρασμα του Λάδωνα στο Φιλέϊκο και μετά , όπως είναι η σύνταξη κειμένου του Παυσανία δείχνει για τις πόλεις την προαναφερόμενη σειρά δηλαδή , πέρασε με την σειρά δια μέσω των Αργεαθών των Λυκούντων και της Σκοτάνης , άρα δεν μπορεί η μεσαία σε σειρά πόλη , να τοποθετείται σήμερα στην άκρη και γ) Το δάσος του Σόρωνα άρχιζε από πολύ πιο πρίν και δεν μπορούσε να υπάρχει οικισμός μέσα στο δάσος.
     Στο Σκοτανέϊκο , κτίσμα από μεγάλες πελεκητές πέτρες , που μερικές έχουν μορφή σπονδύλων κιόνων , όπως προαναφέραμε , μπορεί να είναι ναός τάφος ή οτιδήποτε άλλο.Ναός έτσι μόνος του μέσα στην πεδιάδα είναι απίθανο γιατί θα ήταν και εκτεθειμένος σε σύλληση.Το ίδιο ισχύει και για τάφο.Έτσι όπως είδα το χώρο δεν αποκλείεται αυτό το κτίσμα να είναι εξέδρα επισήμων αρχαίου σταδίου με είσοδο μέσα από κίονες.Εύκολα από εκεί κανείς παρατηρεί τον επίπεδο χώρο μπροστά του.Δεν αποκλείεται δε  όλοι οι γειτονικοί Κλειτόριοι οικισμοί να είχαν αυτό το χώρο σαν χώρο άσκησης , αλλά και χώρο επίσημης τέλεσης αγώνων.Η ανασκαφή εδώ πιστεύω ότι θα είναι εύκολη και διαφωτιστική.

Οι Νάσοι τοποθετούνται με μεγάλη πιθανότητα , ψηλά στον Νταρέϊκο κάμπο όπου από τις πλημμύρες του Μελοίτα και του Τράγου σχηματίζοντο νησιά.Και είναι η πιο πιθανή εκδοχή αν οι αποστάσεις που αναφέρει ο παυσανίας είναι σωστές.Όμως είναι σύνηθες να συναντάμε πολλές παραλαδώνιες τοποθεσίες , που ονομαζονται νησιά , όπως 1) η “ νήσος των κοράκων”  , όπως λέει ο Παυσανίας , για την συμβολή του Λάδωνα στον Αλφειό , 2) στη Σμίξη του Λάδωνα με τον Πάϊο ποταμό , οπου και εκεί πλημμυρίζει η περιοχή από τα νερά των ποταμών λεγόνταν  Νασοί, και πιθανόν υπήρχε και μικρός αρχαίος οικισμός (κατά Παπανδρέου). Επίσης και σήμερα στον Λάδωνα λίγο παρακάτω υπάρχει τοποθεσία “νησιά “.Αλλά και ο Παυσανίας σε επόμενη διήγησή του αναιρεί τον εαυτό του , γιατί ενώ έχει ισχυριστεί ότι ο Λάδων απέχει από τους Νασούς πενήντα στάδια,  σε επόμενη παράγραφο αναφέρει , ότι ο Λάδων διέρχεται δια των Μεσοβόων (ο Παπανδρέου τα τοποθετεί στο λόφο που βρίσκεται στη συμβολή Τράγου στο Λάδωνα , δεξιά όπως ερχόμαστε από Τρίπολη , πρίν τη γέφυρα του Λάδωνα στο Φιλέϊκο) και των Νάσων. Αρα δεν αποκλείεται να υπάρχουν και άλλοι Νάσοι από όπου ο Παυσανίας δεν πέρασε . Και είναι πιθανή η τοποθεσία Σμίξη , σαν χώρος οικισμού Νάσοι ,που προαναφέραμε , γιατί ο δρόμος της εποχής εκείνης , πέρναγε ψηλά στον Κοκοβίτικο κάμπο και συγκεκριμμένα από τον σημερινό Κοκοβίτικο μύλο.

Η πόλη Αλούς ( αόριστος του αλίσκομαι ,κατειλημένος , χαμένος) ή Ορυξ (οξύ , μυτερό εργαλείο – το όρος Σαϊτάς λέγεται όρος Όρυξις και είναι πράγματι μυτερός) δεν έχει τοποθετηθεί απόλυτα .Και εδώ υπάρχουν εικασίες και εκδοχές πολλές.Υπάρχει μιά εκδοχή που λέει ότι η πόλη Όρυξ και Αλούς είναι δύο απέναντι στις όχθες του Λάδωνα διαφορετικές πόλεις. Η Όρυξ τοποθετείται στο Παλιόκαστρο Ποδογοράς και προς την κοιλάδα του Λάδωνα και η πόλη Αλούς τοποθετείται απέναντι στον Γλανιτσέϊκο Παλιόπυργο.¶λλη εκδοχή τοποθετεί την πόλη Αλούς στη θέση Κανελλάκι πάνω από τη λίμνη στον λεγόμενο “Παλιόπυργο της Μουριάς(Συριάμου)” , όπου υπάρχουν και πολλά ίχνη. Στην πόλη Αλούς ο Παυσανίας δεν πήγε , απλώς την αναφέρει σαν πόλη του μέσου ρού του Λάδωνα από την οποία περνάει.Επίσης αναφέρεται ότι ανήκει στο κράτος του Κλείτορα , αφού ανήκει και η παρακάτω πόλη Θαλιάδες.
  Η εκδοχή να είναι στη θέση Κανελλάκι της Μουριάς έχει λιγότερες πιθανότητες γιατί η θέση αυτή είναι πολύ απομακρυσμένη από τον Κλείτορα που ήταν η Πρωτεύουσα , κατά κάποιο τρόπο του κράτους.Με τα μέσα της εποχής εκείνης η απόσταση από τον Κλείτορα θα πρέπει να ήταν 12 ώρες  (πάνω από σαράντα χμ.) , ενώ από την Θέλπουσα λιγώτερο από 3 ώρες ( γύρω στα 12 χμ. περίπου ).Επίσης από την περιοχή που αναφέρθηκαν οι οικισμοί Αργεάθαι , Λυκούντες , και  Σκοτάνη (από τον Παυσανία δεν ανεφέρθησαν επί του Λάδωνος , άρα θα ευρίσκοντο ακόμη πιο πάνω ) ή έστω από την Σμίξη με τον Πάϊο όπου μπορεί να υπήρχε πόλη Νασοί ή άλλη πόλη , μέχρι το Κανελλάκι  υπάρχει απόσταση περίπου είκοσι χμ. Και υπάρχει η απορία ποιος εκμεταλευόταν και καλλιεργούσε τις ενδιάμεσες έφορες  κοιλάδες του Λάδωνα (σημερινό Χαλίκι , Ποδογορινό , τα σημερινά Στρεζοβινά απάνω αμπέλια, στένωμα , Αη Γιάννης κλπ.). Πιστεύω ότι  η Αλούς μπορεί να ήταν πιο πάνω , στο  Ποδογορινό έστω , (υπάρχει περιοχή Αλούπι στην Ποδογορά) , δεν μπορώ όμως να πώ ότι η πόλη Όρυξ ήταν διαφορετική πόλη από την Αλούς. Τότε στο Κανελλάκι τι είναι .Ίσως είναι η πόλη Θαλιάδες (άποψη του ¶γγλου Leak) . Και αυτήν ο Παυσανίας την τοποθετεί στο κράτος του Κλείτορος ,αφού σαν σύνορο για την Θέλπουσα αναφέρει τον πιο κάτω στις όχθες του Λάδωνα ναό της Ελευσίνιας Δήμητρας.Την πόλη Θαλιάδες  την τοποθετούν ψηλά από το Λάδωνα κοντά στη Βάχλια (και έτσι όπως θα ανήκε και αυτή στο κράτος του Κλείτορα η πόλη δεν θα είχε καμμία επαφή , λόγω απόστασης 14 ωρών , με την πρωτεύουσά της Κλείτωρ ) , ενώ ο Παυσανίας την αναφέρει σαφώς πολύ κοντά στις όχθες του Λάδωνα.
  Αν δεν ευσταθεί αυτή η εκδοχή τότε ανάμεσα  στο Κανελλάκι και το Φιλέϊκο πρέπει να αναζητήσουμε άλλη ή άλλες πόλεις (για μια περίοδο που η Αρκαδία θεωρείτο ιδιαίτερα πυκνοκατοικημένη) , ή ενδιάμεσους πολλούς  και μικρούς αγροτικούς οικισμούς (κάτι σαν τη σημερινή δική μας Βούτη). Ιχνη ανάμεσα , εκτός από την περιοχή Μηλιά και Σμίξη υπάρχουν και στο Τριστενό και την Αγριελιά και στον Αη Γιάννη και στους λόφους πάνω από το Ποδογορινό, όπου υπάρχουν εμφανή ίχνη κτισμάτων και τάφων. Δεν αποκλείεται εκεί να υπήρχε και μεγάλος οικισμός με άλλο όνομα.

Οι κίονες στη Σμίξη μαρτυρούν ναό ή κρατικό κτίριο.Το ίδιο μαρτυρεί και η εύρεση τμήματος βραχίονα αγάλματος στην περιοχή Χαλίκι του Λάδωνα. Αρα υπάρχει περίπτωση να υπήρχε οικισμός με ναό ή και στην καλύτερη περίπτωση με παλάτι.Τότε όμως θα ήταν πόλη-κράτος πράγμα άτοπο για τους κλασσικούς χρόνους , που αποδεδειγμένα κυριαρχούσε στην περιοχή ο Κλείτωρ.Αρα ή υπήρχε οικισμός μόνο με ναό, ή μπορεί να υπήρχε στον πάνω από τη Σμίξη λόφο (Γλανιτσιά) ναός (αποκλείεται γιατί τα ίχνη στην κοίτη του Πάϊου δείχνουν οικισμό) που ανήκε σε κάποια από τις απέναντι πόλεις Αργεάθαι , Λυκούντες , Σκοτάνη. ΄Η υπήρχε πόλη-κράτος σε προηγούμενους από τους κλασσικούς χρόνους. Και αυτή η πόλη χώθηκε ή καταστράφηκε από τις προσχώσεις του Πάϊου.Πως όμως! Μήπως με τον μεγάλο όγκο των υδάτων και της λάσπης που μπορεί να προήρχοντο από την Μαύρη Λίμνη, όταν αυτή κατά την παράδοση παρασύροντας φυσικό ανάχωμα στον τράφο Βούτης εκκενώθηκε προς τον Λάδωνα πλημμυρίζοντας και προσχώνοντας όλη την περιοχή που διέρεε ο Πάϊος ποταμός.Η παράδοση λέει ότι οι Ενετοί άνοιξαν τον τράφο με ανατινάξεις όπως άκουσα κάποιο γέρο στο χωριό.Όμως εκτός του ότι δεν εγίνοντο ανατινάξεις επί Ενετών δεν εναφέρεται πουθενά τέτοια λίμνη σε αυτά τα χρόνια που υπάρχουν πολλές πηγές και σίγουρα κάτι θα εγράφετο για μια τέτοια λίμνη όπως π.χ. για το Φενεό.
¶ρα η λίμνη πρέπει να υπήρχε σε προκλασσικούς χρόνους ήτοι Μυκηναϊκούς , Ομηρικούς ή και πιο πριν ακόμη. Η ανασκαφή εδώ στο χώρο του Πάϊου-Λάδωνα θα είναι δύσκολη γιατί τα ευρήματα πρέπει να βρίσκονται σε βάθος μεγαλύτερο των τριών μέτρων. Ισως θα πρέπει να μελετηθεί και η κοιλάδα Μαύρη Λίμη για την ύπαρξη εκεί λίμνης(απολιθώματα ψαριών κ.λ.π.).

  Οι πόλεις Ρίπη , Στρατίη και Ενίσπη , αναφέρονται από τον Όμηρο , ότι έστειλαν στρατό στην Τροία και , αν δεν ήταν νησιά του Λάδωνα , όπως λέει παλιά Αρκαδική παράδοση , ήταν σίγουρα παρόχθειες πόλεις του ποταμού.Ο Παυσανίας δεν είδε καμμία από αυτές. Τίποτα δεν μας αποκλείει , ίχνη σε όχθες του Λάδωνα να είναι κάποιων από αυτές τις πόλεις.Υπάρχει λοιπόν πιθανότητα στη Σμίξη να υπήρχε πόλη Ομηρικών χρόνων.
  Εκεί στους λόφους Γλανιτσιά και Τσάρκο , αλλά και ανάμεσα στη συμβολή του Πάϊου με το Λάδωνα ποταμό με μια ίσως οχυρωματική τάφρο που ένωνε και πιο ψηλά τα δύο ποτάμια  , έδινε την εικόνα μιας τριγωνικής νήσου.Ο Παυσανίας δεν είδε τίποτα και πώς να έβλεπε κάτι , αφού πρώτον , μπορεί να πέρασε μακρυά από την σμίξη και δεύτερον σε μια περιοχή που υφίσταται γεωλογικές μεταβολές , σε διάστημα λίγων χρόνων (ο Λάδωνας αλλάζει ροή πολύ εύκολα ανά δεκαετία) , είναι φυσικό φαινόμενο οι προσχώσεις στο χώρο αυτό , οι οποίες να εξαφάνισαν την εν λόγω πόλη.

 Σε πρόσφατο πολιτικό χάρτη είδα την Ομηρική πόλη Ενίσπη τοποθετημένη περίπου στο Νταρέϊκο κάμπο.Γιατί; Γιατί η Ενίσπη εθεωρείτο νησί. Και στον Νταρέϊκο κάμπο έχει τοποθετηθεί αρχαίος οικισμός Νάσοι.
 Για την περιοχή Σμίξη έχουν επίσης από τον Παπανδρέου ακουστεί και τα ονόματα οικισμών Νάσοι και  Φιλοξενία.

   Ολες οι παραπάνω περιοχές βέβαια δεν αποκλείουν άλλες.Η Αρχαία Αρκαδία στην οποία ανήκε η περιοχή του σημερινού  χωριού μας ήταν πυκνοκατοικημένη.Και δεν
αποκλείονται εκπλήξεις και για προυπάρχοντες οικισμούς προ του 2000 π.χ.
Ετσι τι μπορεί να κρύβουν τα ίχνη στους Πετραίους , στον Αη Θανάση , στον Αη Γιάννη , στο Παλιοκλήσι στην Παληοκατούνα στο Πλιονέρι , στην Αγριελιά ,στο Τριστενό , στα Ρουμανέϊκα ;

 Στους Πετραίους αν μελετηθεί το κτίσμα που έχει σαν βάση ογκόλιθους θα δώσει ίσως κάποιο στίγμα.Ίσως εκεί πάνω να κτίστηκε κάτι πιο καινούριο πάνω σε παλιά και οι τάφοι να είναι από αρχαίας έως Φραγγικής περιόδου. Η εύρεση βέβαια τάφου με πήλινο ειδώλιο λίγο παρακάτω δίνει βάσιμες ελπίδες για κάτι πολύ πιο παλιό.
 
 Στον τάφο του Αη Θανάση η εύρεση στο κεφάλι του νεκρού του κεραμικού δοχείου δίνει τη δυνατότητα ισχυρισμού ότι πρόκειται για αρχαίο τάφο.

 O ΄Αγγλος Leak πρέπει να βρήκε ίχνη στην Παλιοκατούνα το 1805 μ.Χ. και την κατέταξε
στις αρχαίες πόλεις.Νόμισμα που βρέθηκε εδώ, (και λέγεται ότι έχουν βρεθεί πολλά εδώ) το έχω δει προσωπικά αλλά δεν μπόρεσα να το εντάξω σε κάποια ιστορική περίοδο(φωτογραφία).Η λέξη “κατούνα” είναι Λατινικής προέλευσης  από το “καντόνι” και σημαίνει  στενό μέρος ή στρατόπεδο. Ετσι λοιπόν αν όλα είναι αληθή πρέπει κατά τον Leake να πρόκειται για οικισμό της Ελληνιστικής-Ρωμαϊκής περιόδου , όχι πιο πριν , λόγω Λατινικού ονόματος , (εκτός και αν είχε πιο πριν όνομα αρχαιότερης Ελληνικής πόλης π.χ.  Λυκούντες , είναι γνωστή εκεί η θέση  Λυκότρουπες) , καθώς επίσης και όχι αργότερα , γιατί αν είναι αργότερα θα είναι της Ενετικής περιόδου , δηλαδή τον 14ο αιώνα και μετά.Το υπάρχον στην περιοχή παλιό νεκροταφείο “το νεκροταφείο των φτωχών” όπως εύστοχα το ονόμασε κάποιος στο χωριό , λόγω της λιτής εμφάνισης των τάφων  που έχουν ευρεθεί ερμηνεύεται ποικιλοτρόπως:
   α.Ισως στον οικισμό να έπεσε επιδημία
   β. να έγινε επιδρομή π.χ. των Γότθων του Αλάριχου ή  των Αβαροσλαύων  και
   γ. να έγινε κάποια μάχη Ρωμαϊκών-Βυζαντινών στρατευμάτων με επιδρομείς και έτσι οι ταφές να έγιναν πρόχειρα και λιτά.

 Στην Αγριελιά όπου βρέθηκε το νόμισμα του Δημητρίου του Πολιορκητή του 300 π.χ. ο χώρος δεν είναι πρόσφορος για οικισμό μεγάλο .Υποθέτω ότι υπήρχε μικρός οικισμός βοσκών με δικό τους μεκροταφείο και ίσως και ναό. Οι εμφανείς τάφοι είναι με πλάκες γύρω-γύρω και όχι προσανατολισμένοι προς την ανατολή. Στην περιοχή (φωτογραφία) υπάρχουν δύο σπηλιές , τώρα και οι δύο χωμένες και δεν είναι δυνατόν να γίνει αυτοψία μήπως η μία σπηλιά η πιο μικρή λειτουργούσε σαν θολωτός τάφος (όπως συνήθως ήταν στην αρχαία εποχή οι τάφοι) και η άλλη η πολύ μεγαλύτερη με εσωτερική έκταση σαν αλώνι λειτουργούσε σαν ναός ή αρχέγονη κατοικία.

Στα Ρουμανέϊκα υπάρχουν ερειπωμένες κατοικίες παλιά κεραμίδια  ,συμπαγή τούβλα καθώς και σε κάποια σημεία περειφερειακά σειρά ογκωδών λίθων.Το ότι υπήρχε παλιό χωριό επί Τουρκοκρατίας με το όνομα Ζαγορίτσα είναι σχεδόν βέβαιο. .Από εδώ είναι ο καπετάν-Γιώργαρος , που επικεφαλής στην θέση Κοτρώνα (σημερινό Δημοτικό σχολείο) , που ήταν είσοδος της Στρέζοβας  , κάποιων παλληκαριών της περιοχής , αντιστάθηκε ( και τραυματίστηκε ) στα στρατεύματα του Ιμπραήμ.Μένει να πάμε πιο πίσω στο χρόνο.Το μόνο εύρημα που μας πάει πολύ πίσω είναι η ύπαρξη μεγάλων λίθων σε διάταξη τείχους (στην ανατολική πλευρά ) καθώς και η αναφερόμενη σαν αρχαία πηγή Θάνισσα. Το πιθανότερο είναι να πρόκειται για Βυζαντινό οικισμό , δεν έχουν βρεθεί στην περιοχή μη Χριστιανικοί τάφοι , με Ελληνικό πληθυσμό, από τους κατεστραμένους κάτω στο Λάδωνα οικισμούς , με Σλαβικό Χριστιανικό πληθυσμό ή ακόμη και Αλβανικό.Βέβαια ούτε Σλάβοι ούτε Αλβανοί έκτιζαν τείχη.Ισως κάποια οχύρωση να έφτιαξαν αρχαίοι Έλληνες ή Ρωμαίοι ή Βυζαντινοί ή Φράγγοι.
 

 
  Οι  τυχόν υπάρχοντες οικισμοί που εμφανίζονται σε μας με τη μορφή ερειπίων και ιχνών , μπορεί να υπήρχαν επί Φραγγοκρατίας, επί Βυζαντίου  και επί αρχαίων χρόνων.Η περιοχή σίγουρα είχε κατοίκους και πιο πολύ ο Λάδων ποταμός με τις εύφορες κοιλάδες του σε όλες αυτές τις ιστορικές περιόδους.Σαφείς μαρτυρίες και πηγές δεν υπάρχουν πολλές.
 Ούτε επίσης σαφής χωρογραφική εικόνα των πόλεων της περιοχής υπάρχει.

   Όλα τα παραπάνω απαιτούν λεπτομερή έρευνα και μελέτη και δεν αποκλείεται να βρεθούμε προ εκπλήξεων ,  γιατί πιθανόν η περιοχή όπως φάνηκε στο χωριό Δήμητρα που είναι λίγο παρακάτω , καθώς και στο χωριό Καμενίτσα που είναι λίγο παραπάνω , να κρύβει οικισμούς , όχι μόνο κλασσικών αρχαίων χρόνων , αλλά και προηγούμενων ιστορικών  περιόδων.

   Στη Δάφνη υπάρχει παράδοση για ένα μεγάλο λιθόστρωτο δρόμο από τους
Πετραίους μέχρι τον ¶γιο Δημήτριο.Αυτό το  πρωτοάκουσα όταν πρωτοάρχισα την έρευνα και είπα “άλλο ένα παραμύθι της περιοχής”. Όμως τώρα , όταν αναλογίζομαι την περίοδο της Φραγγοκρατίας στην περιοχή μας , τους σιδερόφρακτους στρατιώτες με τα αλογά τους  ή και ακόμα αυτές τις αμαξές τους να ανεβοκατεβαίνουν στα οχυρά των λόφων των Πετραίων , και στα Κοφίνια , αρχίζω να πιστεύω πως τα παραμύθια κουβαλάνε και μια ιστορική αλήθεια.
Επίσης υπάρχει μαρτυρία του Παναγόπουλου Γεώργιου (Τσουκαλογιωργάκη)
 , που όπως του έλεγε ο παππούς του , οι πιο πολλοί Στρεζοβινοί  έχουν κατέβει από τους Πετραίους, όπου προυπήρχε χωριό. Βέβαια τα πολλά ίχνη μαρτυρούν πολλά χωριά και οικισμούς πάνω στους Πετραίους(ίχνη στου Μπάτου Παναγιώτη και Φροσυνά αλώνι , τα επτά πηγάδια που υπήρχαν ,  ίχνη στη θεσεις Αϊ Θανάσης , στον Αϊ Λια , στην Τσούκα , στο Δρυμώνα-παλιόκαστρο Δάφνης) ,όπως επίσης και γύρω από τους Πετραίους και τις περιοχές του Λάδωνα( Τριστενό-Αγριελιά ,Φωτέϊκα , Σμίξη , Μηλιά ,περιοχές Μετοχιού , Μπιλάλι, Ρουμανέϊκα , Πλιονέρι ,Αγιάννης ,παλιόκαστρο Ποδογοράς , Κοφίνια).

  Για την νεώτερη ιστορία του Χωριού από την κάθοδο των Σλαύων και μετά υπαρχουν κάποιες πηγές που προαναφέραμε άλλες με γενικές αναφορές για την περιοχή ,όπως  του Κων/νου του Πορφυρογέννητου “το προς υιόν Ρωμανόν De administrando imperio” στίχοι 58-59 σιγίλιο περί Πατρών και Σλαύων και άλλες συγκεκριμμένα για το χωριό όπως είναι το «Γαλλικό χρονικό του Μωρέως».

Το όνομα Στρέζοβα  σαν τοπωνύμιο και οικισμός , αποδίδεται στους Σλάβους  που ήρθαν στην περιοχή τον 7ο-8ο αιώνα μ.Χ. , βρήκαν  ελεύθερο το χώρο με μεγάλο δάσος βελανιδιών και βοσκοτόπια  (αυτό άλλωστε σημαίνει η λέξη «στρέζοβα») και κατέφυγαν εδώ για επιβίωση. Εδώ οι Σλάβοι έμειναν 150 χρόνια περίπου. Ο ντόπιος πληθυσμός , των πρόσφατα καταστραφέντων από την πολιτική του Μ. Θεοδόσιου (που κατέστρεψε τους αρχαίους ναούς και αγάλματα και έτσι απαγόρευσε την ομαδική λατρεία -βασικό συνδετικό παράγοντα των ορεινών πληθυσμών) , τις επιδρομές του Αλάριχου τους σεισμούς και τις επιδημίες της εποχής εκείνης , αρχαίων πόλεων και οικισμών , ελαττωμένος , διασκορπισμένος  και διωγμένος  σε βουνά , αγρούς και βοσκοτόπια δεν ήρθε σε σύγκρουση με τους φιλειρηνικούς , κατά τα άλλα ξένους. Όταν όμως οι ξένοι έγιναν  επικίνδυνοι για την κεντρική εξουσία του Βυζαντίου με την επίθεσή τους κατά της Πάτρας , τότε αυτοί εξεδιώχθησαν ή εξελληνίστησαν βίαια με φόρους , σκληρούς νόμους και διατάγματα. Τότε βρήκε την ευκαιρία και συσπειρώθηκε ξανά στον οικισμό το Ελληνικό στοιχείο της περιοχής. Βέβαια επειδή η περιοχή της Στρέζοβας είναι απομονωμένη και δύσβατη , εδέχετο ανέκαθεν καταδιωγμένο Ελληνικό κυρίως στοιχείο , από πεδινές περιοχές της Ηλείας , της Αργολίδας , της Μεσσηνίας ακόμη δε και αυτής της Αττικής. Αυτό έγινε σε μεγάλο βαθμό σε όλες τις μεγάλες καταστροφές , αναστατώσεις και συγκρούσεις  (επιδρομές Γότθων , Αβάρων , Βουλγάρων , λιμούς , επιδημίες , συγκρούσεις Βυζαντινών , Φράγκων , Τούρκων , Ενετών , Ορλωφικών γεγονότων και άλλων ).

    Σε γραπτή πηγή η Στρέζοβα  , πρωτοεμφανίζεται στο Γαλλικό χρονικό του Μορέως  το 1265 μ.Χ. , με το Γαλλικό όνομα  Estransses (Εστράνσες) , όπου αναφέρεται ότι παραχωρείται τμήμα της , ως ανήκον στο τιμάριο της Κερπινής (Γορτυνίας) , που με την σειρά του αυτό το τιμάριο ανήκε στην Βαρωνεία της ¶κοβα , στην κυρά Μαργαρίτα του Πασσαβά. Τότε κτίστηκε στον ποταμό Λάδωνα το περίφημο της «Κυράς το γεφύρι» για να συνδέει τα τμήματα του τιμαρίου (Στρέζοβας και Κερπινής).

Λίγο πιο πριν , πιθανόν το 1205 , πρέπει να φτιάχτηκε και το δευτερεύον κάστρο (σημερινό παλιόκαστρο) στην περιοχή Δρυμώνας της Στρέζοβας. Ένα άλλο Φράγγικο κάστρο (και εχει και αυτό σήμερα την ονομασία παλιόκαστρο) πρέπει να δημιουργήθηκε στην ίδια χρονική περίοδο πάνω από την Δάφνη , στην περιοχή «Κοφίνια» , αλλά επειδή αυτό είναι σε άλλη περιοχή από το προηγούμενο , πρέπει μάλλον να ανήκε στην βαρωνεία των Καλαβρύτων. Κατά τον Γάλλο Buchon ένα από τα δύο κάστρα  ονομάζετο  «Strezza».

Κατά τον 11ο -13ο αιώνα περίπου κτίζεται πάνω από την Στρέζοβα το μοναστήρι της Ευαγγελίστριας πάνω από το λόφο Κοφίνια όπου υπήρχε το φράγγικο κάστρο με το πιθανότερο όνομα «Strezza» , τα περισσότερα κτήματα της περιοχής περιέρχονται , λόγω των προνομίων των μοναστηριών γενικά επί Τουρκοκρατίας , σε αυτό και το χωριό έχει με το μοναστήρι μια παράλληλη πορεία.

 Στον πίνακα τιμαρίων 1461/1463 μ.Χ.   που υπάρχει στη βιβλιοθήκη «Κύριλλος και μεθόδιος» ,δεν αναφέρεται το χωριό , υπάρχει όμως χωριό Trestena με έξη εγγάμους Ελληνες.Πιθανόν να είναι το δικό μας Τριστενό.

    Στην κυριαρχία των Τούρκων η Στρέζοβα πέρασε το 1458 με όλη την επαρχία Καλαβρύτων.

Η Στρέζοβα περνά για 30 χρόνια 1685–1715 στην κυριαρχία των Ενετών και στην απογραφή του 1700 , επί Ενετών  , έχει 58 οικογένειες και πληθυσμό 273 άτομα.
Βέβαια μια απογραφή την εποχή εκείνη , εμπεριέχει μεγάλες πιθανότητες αποκλίσεων προς τα κάτω και εκτιμάται , ότι  ο πληθυσμός , πρέπει να είναι υπερδιπλάσιος.
Στην περίοδο 1767-70 μετά την αποτυχία της επανάστασης υπό τον Ορλώφ , το μοναστήρι την πλήρωσε πολύ ακριβά , όταν Αλβανοί , που έφεραν για ενίσχυση οι Τούρκοι στην Πελοπόννησο , λαφυραγώγησαν την μονή , όπως και όλους τους ναούς της Στρέζοβας , τους δε γέροντες μοναχούς που συνέλαβαν , τους πούλησαν σαν σκλάβους.
      Το 1778-79 , όταν οι Αλβανοί αυτοί μη νομοταγείς τώρα , αφού είχε λήξει ο προορισμός τους και αυτοί εξακολουθούσαν , να λυμαίνονται  το μοναστήρι , όλη την περιοχή και τα έσοδα του Οθωμανικού κράτους ,  ήρθε καταδιώκοντας , κατασφάζοντας και διασκορπίζοντας αυτούς  ο Τούρκος πασάς Χασάν .Στρατοπέδευσε στο πλησίον του μοναστηριού φράγγικο κάστρο , αφού λύτρωσε την   περιοχή από τους Αλβανούς. Δεν άργησε όμως να γίνει αυτός δεσμώτης , απαιτώντας και παίρνοντας από το μοναστήρι , ότι χρειαζόταν , για να τροφοδοτήσει το στρατό του.  Η βρύση που βρίσκεται στο φρούριο μέχρι σήμερα λέγεται του Χασάνη η βρύση.

  Έκτοτε η Στρέζοβα εμφανίζεται  συνεχώς σε γραπτές πηγές και περισσότερο την περίοδο της επανάστασης του 21 , όπου , όπως όλη η επαρχία Καλαβρύτων , πρωταγωνιστεί με  προσφορά  στρατιωτικών δυνάμεων και εφοδίων.
  Συμμετείχε με 92 παλληκάρια υπό τον οπλαρχηγό Πιτσουνά στην πρώτη νικηφόρα μάχη του Λεβιδίου. Επώνυμοι μαχητές ήταν ο Μαυρογιώργης που έλαβε μέρος σε όλες τις μάχες της περιοχής ,ο Παπααναστάσης Σακελαρίου , ο Παπαστάθης Δημητρακόπουλος που σκοτώθηκε σε μάχη στα Τρίκορφα , με τον επίσης στρεζοβινό Γιαννάκη Κόττα. Επίσης το χωριό συμμετείχε με τροφές και εφόδια , καθ΄ ότι η Στρέζοβα χαρακτηρίζετο την εποχή εκείνη σαν ο σιτοβολώνας της κεντρικής Πελοποννήσου.Εξ άλλου , επειδή οι  Στρεζοβινοί δεν προσκύνησαν και  αντιστάθηκαν στον Ιμπραήμ με μάχη στην είσοδο του χωριού , το χωριό  καθώς και το μοναστήρι του , λεηλατήθηκαν και κάηκαν .
 Ετσι  για την επανάσταση του 21 υπαρχουν όπως είδαμε πολλές αναφορές του Κανέλου Δεληγιάννη για τη Στρέζοβα ,καθώς και του Γενναίου Κολοκοτρώνη. Εδώ με τα κυβερνητικά στρατεύματα ο Κωλέττης , εστάθμευε στον Αγιο Δημήτριο και στρατολογούσε και ανεφοδιαζόταν στην εμφύλια διαμάχη με τους προκρίτους των Καλαβρύτων και Λαγκαδίων.

                                                                                         Γιάννης Μπουσιούτης